Jedan stećak u sekundarnoj upotrebi u Prećanima

Selo Prečani se nalazi sjeveroistočno od Prečkog polja, pripada skupini podtreskavićkih sela. Naselje je u ratnim dešavanjima potpuno iseljeno, nakon rata niko se nije vratio da tu živi. Ostalo je oko 15 objekata koji nisu nikada obnovljeni, odnosno zidova kuća. Svi su objekti zidani od kamena, osim jedne kuće sa zidovima od savremenih materijala, betonskih blokova. Iako zidovi već tridesetak godina odolijevaju kiši, snijegu, vjetru i drugim prirodnim pojavama, relativno su dobro očuvani. Na toj očuvanosti treba zahvaliti lokalnim zidarima koji su znali da zidaju od kamena, posebno vodeći računa o kvalitetno tesanim kamenim blokovima postavljenim na uglovima objekata i dovratnicima.

Na uglu jedne štale, odnosno na sjeveroistočnom uglu, postavljen je jedan stećak u obliku ploče, većih dimenzija. Postavljen je na svoju bočnu ili dužu stranu, sa vanjske strane zida, tako da kraćom stranom zamjenjuje prvi ugaoni kamen. Krovna (nekad gornja) strana stećka okrenuta je vani. S obzirom na to da je ploča tanka svega dvadesetak centimetara, nije bila dovoljna za debljinu zida objekta, sa unutrašnje strane bilo je potrebno dopuniti zid.

Krov objekta je bio drveni i nije očuvan. Zidovi objekta na sjevernoj strani gdje ugrađen stećak su obrušeni, a dok su na južnoj strani zidovi očuvani potpuno do krova. Po obliku južnog zabata vidi se da je krov objekta strm, i spuštan prema tlu, što je tipično za gradnju u ovom planinskom kraju.

Prečko polje na starim austrougarskim kartama je upisno kao Bracko polje, označene su obje nekropole, na sjevernoj i južnoj strani polja. Teško će biti ustanoviti sa koje nekropole je dopremljen ovaj stećak.

U literaturi postoji zanimljiv podatak o postojanju kamenoloma sa fragmentima nedovršenih stećaka. To je lokacija Gradina kod Prečana, Trnovo: ”Praistorijska gradina i tumuli i srednjovjekovni kamenolom. Na istočnom dijelu stjenovitog uzvišenja nalazi se plato sa ostacima suhozida, dok se sa sjeverne i zapadne strane obrušavaju strme litice u dolinu potoka Presjenice. Kulturni sloj erodiran. Vidljivi ostaci kamenoloma i fragmenti nedovršenih stećaka. Na brijegu istočno od Gradine nalazi se veliki kameni tumulus, a još jedan na sedlu južno od platoa. U okolini leži nekoliko tumula srednje veličine. Bronzano i željezno doba i kasni srednji vijek.” (Arheološki leksikon Bosne i Hercegovine, Tom 3, str. 45., M. Vego 1981, 39. L. Fekeža).

Predio oko Gradine je označen kao minirano područje i nije moguće doći do nje.

Stećke u sekundarnoj upotrebi je teško pronaći, jer nisu u tipičnom svom položaju gdje se mogu naći nekropole stećaka, ali je uvijek potrebno obratiti pažnju na kamene objekte koji su obično u ruševnom stanju.